اطلاعات کاربردی

ورق برنج و کاربرد آن

  • ورق برنج چیست

  • ویژگی های آلیاژ برنج

  • دسته بندی فلز برنج بر اساس میزان سختی

  • اصطلاحات متناسب برای ترکیبات مختلف برنج

  • کاربرد آلیاژ برنج

ورق برنج چیست؟

ورق برنج (Brass sheet)، فلزی به رنگ زرد است. این ورق، آلیاژی است که نسبت به سایر فلزات، انعطاف بیشتری دارد و امکان انجام تغییرات بیشتر بر روی آن وجود دارد. همچنین این آلیاژ نسبت به کدر شدن و لکه مقاوم است، یعنی زمان بیشتری می‌گذرد تا این ورق اکسید شود. این ورق فلزی برای اولین بار از طریق ذوب کردن مس و سنگ معدن فلز روی، تولید شده است. فلز برنج، در مقایسه با دو فلز مس و روی چکش خوارتر است و دمای ذوب آن در بازه ۹۰۰ تا ۹۴۰ درجه سانتیگراد قرار دارد. اضافه شدن روی به ترکیبات مس، در فرایند تولید ورق برنج، قابلیت های تزیینی مانند تغییر رنگ و … را افزایش می دهد. با توجه به اینکه فلز برنج، چکش خوار بوده و از سختی پایینی نیز برخوردار است، امکان ایجاد طرح و نقش را بر روی ظروف برنجی فراهم می آورد که می توان این کار را از طریق برش لیزر انجام داد. با توجه به این ویژگی ها، بسیاری از لوازم زینتی و تزئینی با استفاده از این فلز، ساخته می شوند.

دستگاه تولید لیزر، برش لیزر برنج را انجام می دهد. این دستگاه، لیزری ایجاد کرده و آن را به صورت نقطه ای از بخش های مختلف عبور داده و بر روی برنج، می تاباند و از این طریق، روی فلز برنج، حکاکی کرده یا باعث برش لیزر برنج می شود.

ویژگی های آلیاژ برنج:

تفکیک راحت فلز برنج از دیگر فلزات به دلیل برخورداری از خاصیت مغناطیسی کم این فلز است که امکان بازیافت این آلیاژ را فراهم می‌آورد.(برخورداری از چگالی 8.4 g/ 〖cm〗^2)
آلیاژ برنج علاوه بر ترکیب دو فلز اصلی مس و روی، شامل قلع، آلومینیوم، سیلیسیوم، منگنز، نیکل و سرب می باشد که افزایش درصد آهن، قلع و منگنز در فرایند تولید برنج، موجب افزایش استحکام و چکش خواری این فلز می شود و باعث دستیابی به برنز منگنز به جای برنج زرد می شود. از طرف دیگر، افزایش ۳ درصد سرب در ترکیب فلز برنج، حالت پذیری و چکش خواری آن را بسیار کاهش می دهد.

برنج کم عیار و پر عیار:

برنج کم عیار:
افزایش درصد روی در ترکیب فلز برنج کم عیار، استحکام و شکل پذیری آن را افزایش می دهد و باعث تغییر رنگ آن از زرد به قرمز، طلایی یا سبز، می شود و این تغیر رنگ، به درصد روی اضافه شده بستگی دارد. تغییر شکل این آلیاژ، در بازه دمایی 730 تا 900 درجه سانتیگراد، امکان پذیر است. برنج کم عیار در دمای اتاق، قابلیت شکل پذیری و چکش خواری بالایی دارد.

برنج پر عیار:
برنج پر عیار در ترکیبات خود دارای مقدار روی بیشتری است که افزایش مقدار روی در ترکیب این فلز، باعث افزایش استحکام آن شده و شکل پذیری آن را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش می دهد.

دسته‌بندی بر اساس میزان سختی:

ورق و کویل برنجی بر اساس میزان سختی به سه دسته تقسیم می شوند که در فروش آنها مؤثر هستند:
دسته اول: برنج فنری
این دسته از آلیاژهای برنج، دارای بیشترین سختی هستند که غالباً به شکل کویل، با ضخامتی بین 0.3 تا 1 میلیمتر و عرض 3.5 میلیمتر، در دسترس هستند و بیشتر در صنایع برق از آنها استفاده می شود.
دسته دوم: برنج نیمه سخت
این دسته از آلیاژهای برنج، حالت نیمه سختی دارند. این ورق ها با توجه به درصد مس کمتری که دارند، در مقایسه با برنج نرم، انعطاف پذیری کمتری داشته و غالباً به شکل ورق با ضخامتی بین 0.3 تا 20 میلیمتر با حداکثر عرض 660 میلیمتر و طول 2 متر، تولید می شوند. این دسته از آلیاژهای برنجی، از عوامل مهم در فروش ورق برنج میباشند.
دسته سوم: برنج نرم
آلیاژهای برنجی که در این دسته قرار دارند، با برخورداری از حدود 70 درصد مس، نرم ترین و انعطاف پذیرترین حالت برنج را دارا می باشند. این آلیاژها به دو صورت ورق از ضخامت 0.3 تا 1.5 میلیمتر با عرض 660 میلیمتر و کویل از ضخامت 0.4 تا 0.8 میلیمتر و عرض ۶۶۰ میلیمتر، در دسترس قرار دارند. درصد بالای مس و نرمی این نوع برنج، باعث جوش پذیری این آلیاژ می شود و این خاصیت، این نوع برنج را به پرمصرف ترین نوع آن تبدیل کرده است. بیشتر در تولید لوازم مصرفی و تزئیناتی نظیر سماور و رادیاتور به کار میرود.

اصطلاحات متناسب برای ترکیبات مختلف برنج:

• برنج طلایی: حاوی 95 درصد مس به علاوه 5 درصد روی بوده و نرم ترین ورق برنج می باشد. این برنج برای ساخت مهمات جنگی به کار می رود.
• برنج آلفا: حاوی حداکثر 35 درصد روی می باشد.
• برنج بتا: حاوی 45 تا 50 درصد روی می باشد.
• برنج آلفا بتا: حاوی 35 تا 45 درصد روی می باشد.
• برنج آلومینیومی: در ترکیبات این آلیاژ، از آلومینیوم استفاده شده است. یکی از کاربردهای این برنج، ساخت سکه می باشد.
• برنج آرسنیکی: حاوی آرسنیک و آلومینیوم است.
• برنج فشنگی: حاوی 30 درصد روی می باشد.
• برنج معمولی: حاوی 37 درصد روی می باشد.
• برنج عالی: حاوی 35 درصد روی و 65 درصد مس می باشد.
• برنج سربی: دارای ترکیبات برنج آلفابتا به علاوه مقداری سرب است.
• برنج پست: حاوی 20 درصد روی می باشد.
• برنج دریاسالار: حاوی 30 درصد روی و 1 درصد قلع می باشد.
• برنج دریایی: حاوی 40 درصد روی و 1 درصد قلع می باشد.
• برنج سفید: دارای حداقل 50 درصد روی می‌باشد.
• برنج حاوی سیلیسیم: حاوی ۱-۳ درصد سیلسیوم است. این آلیاژ برای ساخت لوله ، اتصالات، تیر پرچ، فیوزها ، لوازم لوله کشی، پیچ و مهره، به کار می رود. نوع نوردی این آلیاژ به شکل ورقی، لوله و … برای ساخت تانکر و مخازن، سماور، رادیاتور و … مورد استفاده قرار می گیرد.
• برنج حاوی آلومینیم و قلع: این نوع فلز، با افزایش 1 درصد قلع و مقداری آلومینیوم، ایجاد می شود. این ترکیبات، مقاومت آلیاژ برنج را نسبت به خوردگی در برابر آب زیاد می کنند. به کارگیری قلع و آلومینیوم، باعث می شود یک لایه اکسیدی از آلومینیوم روی سطح فلز برنج ایجاد شود. این لایه، فلز برنج را نسبت به خوردگی در برابر آب محافظت می کند.

کاربردهای آلیاژ برنج :

ورق برنج، با توجه به ویژگی های خاص و شکل و رنگی که دارد، کاربردهای متنوعی در صنایع مختلف دارد که باعث تقاضای بالا برای خرید ورق برنج شده است. برخی از مواردی که از این فلز استفاده می شود عبارتند از:
• در دکوراسیون به دلیل رنگ تقریباً طلایی
• در مهمات جنگی
• در مواردی که نیاز به اصطکاک کم باشد (نظیر مغزی قفل‌ها)
• در سازهای موسیقی نظیر هورن، به خاطر خاصیت آکوستیکی
• در صنایع الکتریکی، خودرو و لوازم خانگی
• و …

قیمت ورق برنج:
آلیاژهای مختلفی از محصولات نوردی برنج در اندازه های مختلف، با قیمت های متفاوتی به فروش می رسند انواع ورق برنج به شکل تخت و رول به فروش می روند.
قیمت ورق برنج با توجه به قیمت مس و روی، ارائه شده و وابستگی شدیدی به میزان مس موجود در آن دارد چرا که درصد بالایی از ورق برنج را فلز مس تشکیل می دهد. بنابراین تغییرات قیمت ورق مسی و میزان عرضه آن، قیمت ورق برنج را در بازار جهانی و داخلی، تحت تأثیر مستقیم قرار می دهد. صنایع مس شهید باهنر، یکی از بزرگترین کارخانه های تولید مس و آلیاژهای آن در ایران می باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *